kavi sangamam

7, సెప్టెంబర్ 2013, శనివారం

హరీశ్ బాబు కవిత:ఏమని వ్రాయమంటవ్

గురువంటే,మితృడంటేఉన్న సామన్యార్థాలు తత్వ శాస్త్రం మార్చేసింది.ఇలా అనటంకంటే వైశల్యాన్నిపెంచి ఉద్దీపితం చేసింది అంటం సబబేమో.దానికి కారణం జీవితం,ప్రపంచం ఈ బాధ్యతను నిర్వర్తించడం.నేర్చుకోవడం అనేదానికి నిజమైన అర్థాన్ని ఇచ్చిన ఎవరైనా ఈ సంభోదనకి తగిన వారే.

హరీశ్ బాబు(Harish Babu)అలాంటి కవితనే రాసారు.సమాజాన్ని ,వర్గాన్ని ఉద్దీపితం చేసిన మహానుభావులు కొందరుంటారు.అణగారిన వర్గాల ఉన్నతికి ప్రేరణ నిచ్చిన మహానుభావుడిని పరోక్షంగా స్పర్శిస్తూ ఈ కవిత సాగింది.ఒక సాధారణ సందర్భాన్ని ఒక దృక్పథం నుంచి ఎలా చూడవచ్చనేది.అనేక సార్లు కొత్తగా వస్తున్న కవిత్వం నిరూపించింది.ఇదీ ఆ కోవ లోనిదే.

వ్యక్తుల్ని,పరిసరాలని ప్రత్యక్షంగా పేర్కొన కుండావారుస్ఫురించే వాక్యాలని రాయడాన్ని పరోక్షప్రస్తావన(allusion)
అంటారు.పదచిత్రాలు,భావచిత్రాలు,ప్రతీకల ఉపయోగంలో ఈ లక్షణం ఉంటుంది.ఇవి జీవితాన్ని సారవంతంగా వర్ణించడానికి ఉపయోగ పడతాయి.ఒకవాక్యం ,చిత్రణ లో ఒకటికి మించి స్ఫురిస్తే "అనిర్దిష్ట పరోక్షప్రస్తావన"(Indefinet Allusion)అంటారు.

రమేశ్ వచనంలో భీం,అంబేడ్కర్,పూలే లాంటీ మహనుభావులంతా స్ఫురిస్తారు.దానికి అకారణం వీరిలో ఆ దార్శనికత ఉండటమే .

"నన్నో మనిషిగానే చుసిన/ఓనా మార్గదర్శకుడా/నీ గురించి..,
ఏమని వ్రాయమంటావ్/ఎలా వ్రాయమఒటావ్

"బడివెళ్ళే దారిలో/ఎక్కిరించిన వీధులు
నేనో అంటరానినొడిని/అటువైపు రావటమే నేను చేసిన
నేరమని ఎగతాళి చేసే మనసులు/చినిగిన నా చడ్డినీలాగే నా ఈడోళ్ళు "

ఓ చైతన్యం పొందడానికి ప్రేరణగానిలిచిన మూర్తుల్ని స్మరించినా ఈకవిత సామాజిక అణచివేతని,వెనకబాటు తనాన్ని ప్రశ్నించింది.దళిత వస్తువునించి"గురువు/మార్గ దర్శకుడనే"పదానికి కొత్తదనాన్ని అన్వేషిచింది.

"పార పట్టే చేతికి బలపం ఇచ్చి/అక్షరం అనే ఆయుధం నేర్పిన
ఓనా గురువా.../నా పోరాటంలో ప్రతి క్షణం నిన్నే/తలుసుకుంటూ..,
నన్ను వెక్కిరించిన విధుల్ని/ఈ సమాజాన్ని.., ఈ మనుషుల్ని
నేను చేసిన నేరం ఏంటని/నీలదిస్తున్నా...!"

వ్యక్తీకరణలో కొనసాగింపుగురించి ఒక మాట మాట్లాడుకోవాలి. Allusion లో వాతావరణం స్థూల లక్షణానికి దూరంగా వెళ్లటం వల్ల అవగాహన కష్టం.అందులోనూ Allusion ని కవితలోని వస్తురూపంగా వాడుకున్నప్పుడు.

"నా భుజం తట్టి..,చేతిలో ఒక/బన్ ముక్క పెట్టి..,నా కన్నీళ్ళను
తుడిచిన ఓనా తండ్రి ...!"

ఇందులో "బన్ ముక్క"ఇలాంటి అవకాశం ఇస్తుంది.దానికి బన్ పదపు అర్థ ఉపయోగ క్షేత్రాలు కారణం.Ramesh Babu గారి లోమంచి దళిత స్వరం ఉంది.ఇది ఆతాత్వికతని కేవలం నినాద ప్రాయంగా కాకుండా తాత్వికంగా అర్థంచేసుకుంది.మరిన్ని సారవంతమన కవితలు ఆశించడం అత్యాశకాదు.
________ఎం.నారాయణ శర్మ

కవిత్వ విశ్లేషణ

భాస్కర్ కొండ్రెడ్డి కవిత-పురాసత్యం

"ఏకం సత్ విప్రాః బహుధా వదంతి"అని ప్రాచీనుల వేదాంతం..ఎన్నిరకాలుగా,ఎన్ని మార్గాల్లో చెప్పినా సత్యం ఒకటి ఉంటుంది..సినారే"మనకు మిగులును గతములోపలి మంచి అదియె సంప్రదాయము"-అన్నారు.గతమెప్పటికి కొంత మిగిలేవుంటుంది.నిజానికి సత్యాన్ని గురించి ప్రాచీనుల్లో చాలాచర్చే వుంది.

భాస్కర్ కొండా రెడ్ది కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించే అంశాన్ని పురా సత్యం గాచెబుతున్నారు.(నిజానికి ఇది ఏ అంశానికైనా సరిపోతుంది.ఇందులో ఉపయోగించిన అస్పష్టతలాంటి పదాలు కవిత్వమనే స్పష్టం చేస్తున్నాయి)పరిణత దశ అనేది దేనిలో నైనా కనిపిస్తుంది.కొన్ని సార్లు మనం గమనిస్తాం కొన్నిసార్లు గమనించం.

"ఒక్కడుంటాడు/వేసిన ప్రతి అడుగును/
మెత్తని చేతుల్తో పువ్వుల్లో ముంచి/
పైకెత్తి చూపించగలిగే నేర్పుగలిగిన వాడు/
అస్పష్టతలలోని అద్భుతాలను/అర్థవంతంగా విప్పి చెప్పగలిగిన వాడు"-

సాహిత్యంలో ఇలాంటి మహానుభావులు కొంతమంది ఎదురౌతారు..కాలంలో ఏది కవిత్వం అనేదానికి రకరకాలుగా ఆయాకాలాలు నిర్వచిస్తాయి.ఇవి మరో కాలానికి-లేదా ఆకాలంలోనే మరో దృష్టిగల వాళ్లకి నచ్చవు.ఇప్పుడు "ఆదర్శ మూర్తులు"గా మనం కీర్తిస్తున్నవారు ఒకప్పుడు ఇలాంటివి ఎదుర్కున్నవారే.నిజానికి ఏప్రపంచమైనా అనేక పాయలుగా ప్రవహిస్తుంటుంది.

కవికి ఎప్పుడూ ముందుచూపుండాలి(సత్యానికి దూరంగాపోకుండానే)కొత్తదనాన్ని అన్వేషించాలి.మొల్లనించి శ్రీశ్రీ,పటాభి దాక ఇలానే జరిగింది.

"కుబుసాన్ని/బండలకు రుద్దుకుంటూ వదిలించుకోకపోతే/పట్తని పాత చర్మం తాలూకు బాధ/నిన్నెప్పటికీ నిలువనీయలేదు/కొత్తపుంతని ఎలాగు ఆపనూలేదు"

కొత్తదనం ఏదైనా దాన్ని అర్థంచేసుకునేదాక అలవాటుపడి అభినందించం."కొత్తొక వింత పాతొక రోత"కదా.సత్యావిష్కరణకు వాదం చాలదు వాహిక కూడా కావాలి.అలాంటి వాక్యాలున్నాయి."పాత చర్మం లాంటి""కుబుసం" మేఘాల్లా రూపాలు మార్చు కుంటు"ఇలాంటివి అందుకు నిదర్శనం.

సంభాషణలా కనిపించే ఒక గంభీర స్వరం ఇందులో ఉంది.గతంలోనూ భాస్కర్ కొండా రెడ్డి గారి కవిత్వం తో ఉన్న కొద్దిపాటి పరిచయంతో కొన్ని అంశాలని అర్థం చేసుకోవచ్చు.శైలీ సంబంధంగా చూసినా కవిత ప్రాణాల ఉనికి తెలిసిన కవిత్వం..కావలసిన ఉపమానాలని.ప్రతీకలని.వాక్య ,కవితా నిర్మాణాలని పట్టుకున్న కవిత్వం.

15.08.2013

కవిత్వ విశ్లేషణ

క్రాంతి శ్రీనివాస రావు కవిత: సిOహావలోకనం

అభివ్యక్తి సారళ్యత(flexibility of expression)అనేది ఒకటి కవితానిర్మాణంలో మార్పుతెచ్చింది.వాక్యాలుగా,యూనిట్లుగా కవిత్వాన్ని రాయడం అక్కడినుంచే.నిజానికి ఈ పద్ధతి సంస్కృత కాలంలోనూ,ఆతరువాత తెలుగు పద్యకవితలోనూ ఉన్నదే.వృత్తాలు,పద్యాలకుండే పరిది సహజంగానే ఈ విభాగాన్ని చేసేది.

భావభివ్యక్త్రికి ఊహలు,మనస్సు.బుద్ధి,అలంకారంలాంటివి కాకుండా ఆత్మనుండి ఆవిష్కృతమయ్యేదే అసలైన కవిత్వమని అరవిందులు అభిప్రాయపడ్డారు.
the true creator of poetry
the true hearer of the soul-అన్నారయన.ఈక్రమంలోనే దివ్య జీవన ప్రస్థానాన్ని(the path of devine life)ఆవిష్కరించారు.

సూక్ష్మ భౌతిక స్పృహ(micro phisical disire)జీవితానికిసంబంధించి ప్రధానభౌతికంశంద్వారా కాకుండా ఓ సూక్ష్మాశం ద్వారా జీవితాన్ని సౌందర్యాత్మకంగ ఆవిష్కరించడం.భౌతికమైన అంశం కవితలో తక్కువగా ఉండి ఆపాదు నుండి ఓ విశ్వవిరాడ్రూపం బయటికి రావడం.

క్రాంతి శ్రీనివాస రావు గారి కవితలో ఓక చిన్న అంశాన్ని తనకుండే కవితాశక్తితో కళాత్మకంగా వ్యక్తం చేయడం కనిపిస్తుంది.పదం నుండి పదచిత్రాలని ,భావ చిత్రాలని రూపొందించడానికి తగినంత కవిత్వానుభవం కావాలి.అన్నిటికి మించి ఆ అంశాన్ని వ్యక్తం చేయగల నిర్మాణరూపం కావాలి.

భారతీయ సాహిత్య దర్శనాలో ఆత్మప్రేరిత అంతర్దర్శనానికి ప్రాధాన్యత ఉంది.అరవిందులు అతీత మానసిక స్థాయిదాకా కొన్ని అంశాలు చెప్పారు.

భౌతికం(physical)అంతర్మానసం(the inner mind)ఉదాత్తమానసం(the higher mind)విశదమానసం(illumineated mind)పేరణాత్మక మానసం(intutive mind)వీటన్నిటిపైన ovarmindగురించి ప్రస్తావించారు.ఈ పరిశీలనా,విశ్లేషణ అంతా సమాధి అభ్యాసంలోనించే సాగింది.ఆత్మానందాన్నుంచి కవితాకళానుభవం పెరుగుతుందని దానికి సమాధ్యవస్థే అవసరమని అరవిందుల భావన.

శ్రీనివాసరావు వాక్యాల్లో ఇలాంటి అనుభవమొకటి కనిపిస్తుంది.ఒక స్థాయినుండి సూక్ష్మపు విశ్వాత్మ దర్శనాన్ని కళాత్మకంగా అన్వేషిస్తారు.

"దృశ్యపు వెలుగు శ్వాసలను
బింబ ప్రతిబింబాల బిందు స్వరాలను
వినిపించగలిగేవి
ఆలోచనల అంచులు దాటని చిత్రకారుని కుంచెలే"

ఒక సౌందర్యాన్ని అనుభవించేవిషయంలో ఒకపరిధిని ,అందులోంచి అన్వేషణని అనుసరిస్తున్నారు శ్వాసలను,స్వరాలను కుంచె వినిపించడం అతీత మానసిక స్పృహ.
మరో వాక్యాన్ని చూస్తే.. ..

"రాతి ముసుగేసుకున్న అందాలముడి
విప్పగలిగేది/ శిల్పి పిలుపు వినగలిగే ఉలిమొనలే"

అంతరాత్మలోని సౌందర్యాన్ని బాహ్యావస్థనించి అన్వేషించడం ఇక్కడ కనిపించేది.ఇక్కడ ఉలిమొనలకు,కుంచెకు సారూప్యత ఉంది.గమనిస్తే వాక్య సంబంధంగా అతీత మానసంలోఉంటే.రెండవది భౌతికం.ఎందుకంటే "వెలుగు శ్వాస,స్వరం,కుంచె"ఒక అర్థ క్షేత్రం లోనివి కాదు.కాని.."రాయి,ఉలిమొన,శిల్పం"ఒక అర్థ క్షేత్రంలోనివి ఈ నిర్మాణాభివ్యక్తి ద్వారా గాఢమైన అభివ్యక్తి మార్గాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాడు."సాయంత్రాన్ని చాపలా చుట్టటం,సమయాన్ని వొలవటం"అందుకు ఉదాహరణలు

"మనసు అంతరార్థాన్ని అధ్యయనం చేస్తేనే లక్షణంగా పేర్చగలవు"
"మనిషి మాత్రమే మోగించగలిగే వీణ జీవితం"

జీవితాన్ని తీర్చిదిద్దుకునే క్రమంలో తానుగా సౌందర్యాన్ని వెదుక్కోటంగురించి మాట్లాడటం వల్ల ఇది ప్రేరణాత్మకంగా కనిపిస్తుంది.శ్రీనివాస రావుగారిలో ఓ ఆత్మావిష్కరముంది.అందులోని అభివ్యక్తే ఆయన కవితని ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతుంది.

________________________ఎం.నారాయణ శర్మ

కవిత్వ విశ్లేషణ

మెర్సీ మార్గరేట్-కవిత : కళ్ళతో చూడలేనివి

సాహిత్యంలో తాదాత్మ్యం(empathy)అనే పదాన్నొకదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.నిజానికి ఇది రెండు,మూడు సందర్భాల్లో ఉపయోగించడంకనిపిస్తుంది.

1.రచనలోని పాత్రలతోగాని,రచనతో గాని మమేకమైపోవటం 2.జీవం ఉన్న,జీవంలేని వస్తువులు,ప్రాణిప్రపంచం రెంటిలోనూ మనల్ని మనంపోల్చుకుని,ఊహించుకుని ఆపాదించుకోవటం.మన ప్రమేయం లేకుండానే దానిపట్ల స్పందించటం.3.చదువుతున్నవాటిలోని ఉత్కంఠతని అనుభవిస్తూ అందులో లీనమై ఉద్రేకపడటం.పాతకాలం సినిమాల్లో "నాటకాల్రాయుడు"లో నాగభూషణంగారికి ఈఅలవాటు ఉండేది..

ఈ మార్గంలోనే తాత్విక కవిత(philosophical poetry),తాదాత్మ్య స్థితి(catharsis)గురించి చెప్పుకోవాలి.

సాధారణంగా తాదాత్మ్య స్థితిని సత్యాన్వేషణకోసం, తప్పుచేసాననే బాధను తొలగించడంలో వాడతారు.నిజానికి నాటక సంబంధంగా క్రీ.పు.4 శతాబ్దంలో సోక్రటీసు దీన్ని ఉపయోగించారని చెబుతారు

తను(నాయకుడు)చేసిన తప్పు ఎంత వినాశకరమైనదో గమనించి-అలాంటిది మళ్లీ జరగకూడదనే నిర్ణయాన్ని ప్రకటించడం.2.నాయకుడి నుండి ప్రేరణ పొంది(పాఠకుడు)తనను తాను గమనించుకుని తను కూడా సత్యాన్ని వెదుక్కోడం.ఇవి గురువో,మరొకరో చెప్పినపుడు ఉపదేశాత్మకంగాకూడా కనిపిస్తాయి.
బైబిల్లోని వచనం ఇలాంటి తాదాత్మ్య స్థితిలో ఉంటుందని,అందువల్లే జీవితానికి సంబంధించిన అనేకవిషయాలను గుర్తుకు తెస్తాయని విమర్శకుల అభిప్రాయం

ఈ క్రమంలోనే ఈ తాదాత్మ్య స్థితి కవిత్వంలోనూ తాత్విక కవితలో కనిపిస్తుంది.ప్రకృతి,జీవితం,మనిషి ఉనికి తత్సంబంధంగా ఆధ్యాత్మిక దృష్టి,సత్య నిర్దిష్టతల గూర్చి మాట్లాడటం తాత్విక లక్షణాలు.

మెర్సీ మార్గరేట్..ధ్యానాత్మక స్థితి లోంచి రాసిన కవిత"కళ్లతో చూడలేనివి"ఈ కవితకు భారమైన వచనం కూడా తోడయ్యింది.1. సత్య దృష్టిని,సానుభూతిని ప్ర్రేరేపించడం 2.తాత్వికంగా,సుషుప్తిలో ఉన్న మానవీయతని మేల్కొల్పడం ఈకవిత చేస్తుంది.

"కళ్లతో చూడలేనివి/కన్నీళ్లే చూడగలవు"-ఈ వాక్యంలో సత్య దృష్టి సాంద్రమైన ప్రేరణ ఉన్నాయి.ఈ అంశం కవిత్వ మవ్వడానికి రెండవ వాక్యం నిలుస్తుంది.

"బల్లపరుపుగా ఉన్న మాటలమట్టి పై /పరుచుకుని /లోలోతుల పొరలకు ఇంకి పోతూ చేరగలవు"-హృదయధర్మాన్ని తెలిసి వాక్యాన్ని తీర్చిదిద్దే క్రమం మెర్సీగారికి అబ్బింది.మాటల మట్టి '-బల్ల పరుపు లాంటివి ఈ వాక్యానికి బలాన్నిస్తాయి.తాత్విక కవిత లో కనిపించే సత్య సంబంధమైన అన్వేషణ చివరివాక్యాల్లో కనిపిస్తుంది.

"అబద్ధాలాడే కళ్ల అంచులలో తడిలేని కళ్లున్నాయేమో చూపించు"
"కన్నీటి పరదాల్ని కదిలించే క్షణాల్ని ఆపకుండా అడుపెట్టే చేతుల్నికూడా/మాట్లాడించే హృదయం అందరికీ ఒక్కలాగే ఉంటుందో లేదో చెప్పే సాఫ్ట్ వేర్ ఉంటే చెప్పు"

సత్య దృష్టిని అనుభవించడం,తాదాత్మ్యంగా ధ్యానంలో అన్వేషించడం,అనిర్దిష్టంగానైనా సంభాషణాత్మకంగా ప్రేరేపించడం.హృదయాన్నికదిలించే కళాత్మకతని ప్రదర్శించడం ఈకవిత చేసింది.మెర్సీగారి కవిత తో ఉన్న కొద్దిపాటి పరిచయంతో చూస్తే ఈ మధ్య కాలంలో ఒక పరిణతి కని పిస్తుంది.మరింత కొత్తచూపుతో కవితల్ని అందించాలని ఆశిద్దాం.*

________________ఎం.నారాయణ శర్మ-30.07.2013

కవిత్వ విశ్లేషణ

యశస్వీ సతీశ్ కవిత..తెల్లకాగితం

కవిత్వం రాసేవాళ్లకు తొలిదశలో మార్గ సంబంధమైన ఇబ్బందులుంటాయి.ఎలా రాయాలి?భాష ఎలా ఉండాలి?మంచి కవితకి ఏమైనా లక్షణాలుంటాయా?ఇలాంటివి.ఈ ప్రాథమికావస్థ నూటికి తొంభైమందిలో ఉంటుంది.

ఇలాంటి సమయాలల్లో అధ్యయనం ఒక ఊనికనిస్తుంది.అందుకే చాలావరకు సీనియర్ కవులు కవిత్వం చదవండని సలహాలిస్తుంటారు.
ప్రాచీన కాలనికి ఒకాయన ఇలా అన్నాడు

"గురూపదేశాదధ్యేతుం శాస్త్రం జఢ ధియోప్యలం
కావ్యంతు జాయతేజాతు కస్యచిత్ప్రతిభావతః"

మంచిగురువుదొరికితే మూర్ఖుడు పండితుడు కాగలడు కాని,స్వంత ప్రతిభ లేకుండా కవి కాలేడు-అని

తొలిదశలో కవిత్వం రాసేవారు ఒకరిప్రభావంలో పడతారు.అధ్యయనం ఇలాచేయిస్తుంది.కొన్నాళ్లు అలా సాగాక తమకంటూ ఒక దారి ఏర్పడుతుంది. ఆకాలానికి తన కవిత్వ మార్గం ఎలా ఉండాలనేది నిర్ణయించేస్తారు.ఈ పద్దతి చాలామంది కవుల్లో ఉంటుంది.

శ్రీశ్రీ లో ప్రభవ నాటికి కనిపించని"కవితా ఓ కవితా"స్ఫూర్తి మహాప్రస్థానం నాటికి కనిపిస్తుంది.ఇలాంటివి రాయనికవులు ఉండరని అనలేం కాని 90శాతం ఇలాంటివి రాసేవాళ్లే.పఠాభి ఫిడేల్ రాగాల డజన్ లోఎన్ని ఉరుములున్నాయో తెలియందికాదు.నగ్నముని కొయ్యగుర్రంలో మొదటి 3 భాగాలు ఇలాంటివే

నిన్న కవిసంగమం లో పోస్ట్ చేసిన కవితల్లో యశస్వీసతీశ్,వర్చస్వీ,అరుణ నారద భట్ల కవితలు కవిత్వానికి సంబంధిచే.

ప్రాచీన కాలంలో 'అవతారిక ' ఒకటి కనిపిస్తుంది.ఇందులో భాష,వాక్యాలు,వస్తువు,అంకితం ఇలాంటి వాటిని గూర్చి కవులు తమ భావాలను చెప్పుకునేవారు.మహాకావ్య లక్షణాల్లో ఆముఖం కూడా ఒకటి. దండి..

"ఆశీర్నమస్క్రియా వస్తునిర్దేశేవాపి తన్ముఖం"అన్నాడు. ఆశంస,వస్తు నిర్దేశ్యం,కావ్యానికి ముఖాల్లాంటివని ఈ అభిప్రాయం.మొల్ల తన రామాయణ అవతారికలో పదాల ఉపయొగంపట్ల ఎలా స్పందించిందో తెలుసుకదా."గూఢ శబ్దమ్ములు గూర్చిన కావ్యమ్ము మూగ చెవిటివారి ముచ్చటగును"-అని

యశస్వి సతీశ్ తెల్లకాగితం కూడా అలాంటికవితే.ఓ రచనకు సమాయత్తమౌతూ,సృజన సమయంలో లక్షం ఎలా ఉండాలో చెబుతున్నారు.ఇందులో అంశం తోపాటు కవితానిర్మాణం విషయం లోనూ సతీశ ఒక పద్దతిని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.సుమారు సగభాగం రచనాక్రియా క్రమాన్ని చెప్పి మిగతాభాగం ప్రయోజనాన్ని పూర్తి చేసారు.

ఇందులో కొన్ని అంశాలల్లో సతీశ్ రచన ఎలా ఉండాలనే అంశంపైకొన్ని అంశాలు వ్యక్తం చేసారు.1.న్యాయం చెప్పటంలా..2.పూజలా..3.జీవితాన్నివ్వటంలా..4.భోజనంలా.5.అనుభూతిలా6.మొలకెత్తే విత్తనంలా..ఈ భావనలు పైన చెప్పిన రెండురకాలైన వాక్యాల్లోనూ కనిపిస్తాయి.ఇవన్ని కవిత్వంపై ఆయనకుగల ఆత్మీయతని సూచిస్తాయి.

"మనస్సాక్షి చెప్పినట్టు/పేజీ చివర సంతకంచేసే /క్షణమొకటి వేచి ఉంటుంది"

"జీవితాన్ని ప్రసాదంలా/అందించే అవకాశం"

"ఈ సాహిత్యం మీ ఉన్నతిని కోరే /సంస్కారమని గుర్తిస్తే చాలు"

కవితా నేపథ్యం లాంటిదయినా ఈ కవిత లో కళాత్మకవాక్యాలతో పాటు ,..కొన్ని ప్రతిఫలనాలు కనిపిస్తాయి."క్షీణోపాంత ప్రయోజనసూత్రం,బాష్పోత్సేక(ద్రవీభవన)సిద్దాంతం గూర్చి మాట్లాడటం ఇలాంటి ప్రతి ఫలనాలని స్ఫురింపచేస్తాయి.

"అంతర్యామిగామారే అనుభూతిని/ కాగితంపై ఇంకిన /ఒక ఇంకు చుక్క ఇవ్వగలిగితే చాలు"

"కలం నాటిన విత్తులు మొలకెత్తి/సహస్ర దళాల్లో వెలుగు రేఖలనుపొదివి పట్టితే చాలు"--సతీశ్ కవిత్వానికి కావలిసిన దార్శనికత,వ్యక్తం చేయడానికి కావలసిన కళాత్మకతా ఉన్నాయి.మరిన్ని కొత్తవస్తువుల్ని సతీశ్ కవిత్వంచేస్తారని ఆశిద్దాం.జీవితాలని కొత్తగ కొత్త పరికరాలతో అందించదం ఇప్పటి కవుల బాధ్యతకూడా కదా!

_____________ఎం.నారాయణ శర్మ29.072013

కవిత్వ విశ్లేషణ

సత్యశ్రీనివాస్ -ఏటి మాట

నిన్న కవిసంగమంలో మిత్రులు సత్య శ్రీనివాస్ గారు"ఏటి పాట"అనే కవితని పోస్ట్ చేసారు.ఈకవితనుంచి కళా,సౌందర్యం,ఆధ్యాత్మిక దృష్టి మొదలైన అంశాలని అర్థం చేసుకోవచ్చనిపించింది.

ప్రకృతి సంబంధంగా ఓ వాతావరణంలోకి వెళ్లి కవిత్వం రాస్తున్నప్పుడు కొన్ని అంశాలు గమనించ వచ్చు.ఇప్పటిదాకా వచ్చిన సౌందర్య వివేచన అంచెలంచెలుగావీటిగురించి చర్చించింది.

సౌందర్యం అనేదాన్ని1. వస్తుగత సౌందర్యం 2. ఆత్మగత సౌందర్యం అని విభజించారు.మొదటిది కనిపించే వాటిలోనే సౌందర్యం ఉందని,రెండవది కవి దృష్టివల్ల బయటికొస్తుందని నమ్ముతాయి

"ప్రకృతిలో కనిపించే సౌందర్యం దాన్ని ప్రేరేపించేకన్ను తటస్థపడినప్పుడు అది రెండింతలవుతుంద"ని ఎమర్సన్ అన్నాడు.ఈ విషయానికి కాస్త దగ్గరగా సంజీవదేవ్ ఆత్మాశ్రయానందం(Subjective joy)వస్తాశ్రయపు అందాన్ని(subjective buety)ని అధికం చేస్తుందని అన్నాడు.

ప్రకృతి కవిసృజన లోనే కళగా మారుతుంది తప్ప దానికదిగా కళ కాదన్నది కళావేత్తల అభిప్రాయం.ఈ క్రమానికి సంజీవ దేవ్ ఒక సూత్రాన్ని చెప్పారు.1.భౌతికము 2.తాత్వికము 3.ఆత్మికము మొదతి స్థాయిలో బయటికి కనిపించేదాన్నిన్ చూస్తాడు.రెండవ దశలో దాన్ని తాత్వికంగా ,తనదైన దృష్టితో చూస్తాడు.మూడవ దశలో ఆత్మ దృష్టితో భౌతిక కాంతిని దర్శిస్తాడు..అంటే ఈదశలో నామమాత్రంగానే భౌతికం ఉంటుందని అర్థం.

ఇక్కడే అనుభూతి,ఆత్మకళ గురించి మాత్లాడుకోవాలి. శేషేంద్ర శర్మగారు అనుభూతి అంటే ఇంద్రియానుభూతి మాత్రమేనని అన్నారు."ప్రపంచాన్నంతా తనలోకి వంపుకుని,తనలో చూసుకుని,తననికూడా ఆ వస్తుప్రపంచంలో చూసుకునే"తాదాత్మ్యస్థితిని ఆత్మకళగా ఈశావాస్యోపనిషత్తు చెప్పింది

అతీత మానసిక శక్తి(Super mind)విశాలదృష్టితో సత్యాన్ని దర్శిస్తుందని,దానికోసం అంతఃప్రేరణతోపుట్టిన ఆవేశంతో,భాషతో ఆవిష్కరిస్తుందని-అరవిందులు అతీంద్రియ కవితా సౌందర్యతత్వ దర్శనాన్ని(ovea-head asthetics)భవిష్య కవితా దృక్పథంగా వర్ణించారు.

సత్యశ్రీనివాస్ గారిలో 'ఏరు 'భౌతికం.మొదటి వాక్యంలో భౌతికము,కళాత్మకమూ,ఆధ్యాత్మికమైన ఆవేశాలు కలగలసి ఉంటాయి.భౌతికం నామమాత్రమే.

"నా చివరి కోరిక
ఆకుల సంచిలో నా శవపేటిక కుట్టుకోవాలని
జన్మ జన్మల చావుకిమళ్లీ
పుట్టుకనివ్వాలని
తొలకరి ఆకులకంటిన
మట్టిశ్వాసలా..."

జన్మజన్మలు,మళ్లీ పుట్టుక వంతివి ఆధ్యాత్మికాలు.'తొలకరి ఆకులకంటిన మట్టిశ్వాస 'లో కవి దర్శించిన ఆత్మికసౌందర్యం ఉంది.-రెండవ వాక్యంలో సాయంకాలం లోని ఓ దృశ్యంతో కళాత్మక ఊహ చేస్తారు.ఇది ఓ బొమ్మ గీసినట్టుగా వుంటుంది.

"అకులకి అటూ ఇటూ/సూర్యుడు/చంద్రుడు
నిదురించే నాకళ్లలోని/చీకటిచూపులధూళివెలుగునుండి/ఆవిష్కరిస్తున్న వైతరణీనది పల్లకి బొయీల్లా.."

నిదురించేకళ్లు,చీకటిచూపులు,ధూళి వెలుగులవల్ల తానున్న,అనుభవిస్తున్న స్థితి -వైతరణీనది అనదంలో సన్నివేశం స్ఫురిస్తాయి.పల్లకి వెళ్లి పొయినా బొయీల పాటవినిపించడం స్మృతిధార.

" ఈ కలయిక/ఆత్మ/సమయం/దేహం/
అందుకె.సూర్యాస్తమయానికి ముందేదహనసంస్కారాలు చేయాలేమో/అదీ ఏటి ఒడ్దున"

ఏటి ఒడ్డునుంచి ఆత్మిక దృష్టితో చేసిన ప్రయొగంలాంతిది ఈ కవిత.దహన సంస్కారాలు,ఆత్మ,దేహం,వైతరిణీనది ఇవన్నీ ఆధ్యాత్మిక జీవితాన్నేఅయినా ఇవి వెలిగక్కేది మరణానతరజీవితమే.

చాలావరకు కవుల్లో కవిత్వీకరణకు కొన్ని అంశాలుంటాయి.ఇస్మాయిల్ గారికి 'చెట్టు 'లాగా..ప్రాచెన కాలం లోనూ"ఆతపత్ర భార్గవి""దీపశిఖా కాళిదాసు"లాంటివి చాలా ప్రచారంలో ఉండేవి.శ్రీనివాస్ గారికవిత్వం తో ఉన్న మితమైన,కొద్దిపాటి పరిచయంతో నాక్కూడా ఆయనలో"పచ్చని ఆకులు"ఆ మార్గం లోకనిపిస్తున్నాయి.

_____ఎం.నారాయణ శర్మ(28.07.2013)

కవిత్వ విశ్లేషణ

శ్రీకాంత్ కవిత: how we die
..........................

చాలాకాలం క్రితమే తెలుగులో అభివ్యక్తిమార్గం గట్టిపడింది.

అభ్యుదయ,విప్లవ కవిత్వాలు ఆతరువాత వచ్చిన అస్తిత్వోద్యమాలు తెలుగులో వస్తుసంబంధమైన ప్రపంచాన్ని సృష్టించాక అభివ్యక్తిని ఎక్కువగా గమనించే అవకాశం విమర్శకు కలగలేదు.

శ్రీకాంత్. కె గారు ఒక నూతనాభివ్యక్తితో కవిత్వం రాస్తున్నకవి.26.7.2013 న కవిసంగమంలో post చేసిన how we die మృత్యు సంబంధమైన కవిత.క్షణకాలంలో జరిగే సంఘటనని ప్రతీక,పదచిత్రాలతో నూతనమైన (తనదైన)వాక్య నిర్మాణాలతో రాసిన కవిత.

తెలుగులో కళా సౌందర్యాలను పుణికిపుచ్చుకున్న అనుభూతి కవిత,ఆ తరువాత పాశ్చాత్యసంప్రదాయరీతులతో వచ్చిన అధివాస్తవిక,వినిర్మాణ,అస్తిత్వవాద,అభివ్యక్తి వాద కవిత్వం శైలీ సంబంధంగా విప్లవాలు తెచ్చాయి.కె.శివారెడ్డి.మో లాంటివాళ్లు ఇలాంటి కవిత్వాన్ని అందించారు.

మృత్యువు అనే అంశం అస్తిత్వ వాద సంబంధమైంది.సింబలిస్ట్ లకు,సర్రియలిస్ట్ లకు మార్గదర్శకుడైన బోదలేర్ "మృత్యువు"కు సంబంధించి కవితలు రాసారు.19 శతాబ్దంలో జర్మన్ తత్వవేత్తలు ఇలాంటి అంశాలను చర్చించారు.తెలుగులోనూ మృత్యువుకు సంబంధించి అజంతా,మో, చిన వీర భద్రుడు,సీతారం లాంటి వాళ్లు ఈతరహా కవితలు రాసినవారిలో కనిపిస్తారు.శ్రీకాంత్ గారి కవితనుంచి ఇలాంటి కవితలకు సంబంధించిన కొన్నిలక్షణాలని,ఇతర అభివ్యక్తి రూపాలకు సంబంధించిన సారూప్యతలని కొంత అర్థం చేసుకోవచ్చు.

1.పదాల ఉనికి లో భేధాలు.కవి మానసిక వాతావరణానికి సంబంధించి ఆ అర్థాలలో ప్రవర్తించే పదాలు,వ్యక్తిగత జీవనం లోని పదాలు.జలియా క్రిస్టీనా ఇలాంటి వచనాన్ని అంతర్గత వచనం(inter textuality)అంది.

2.వాక్యరచన సాధారణ స్థాయికి మించి ఉండటం.సాధరణక్రమంలోని వాక్యాలు విరిగి మరోక్రమంలో అతుక్కుంటాయి.అదీ అర్థ ప్రవాహానికి దగ్గరగానే.

3.ఇతర భాషలకు సంబంధిచిన,విఙ్ఞాన శాస్త్రాలకు సంబంధించిన పదాల వాడకం.సాధారణ పాఠకుడికి ఈ పదాలతో కనీస సంబంధం లేక పోవటం వల్ల ఇవి ఎక్కువ ఙ్ఞానాన్ని అపేక్షిస్తాయి(కవి సంగమంలో శ్రీ మోదుగు వైద్య సంబంధ పరిభాషతో గతంలో ఓ కవిత రాసారు.అందులో కొన్ని పదాలను శ్రీకాంత్ గారు వివరించిన గుర్తు.)

4.ప్రతీకల వాడకం.ప్రతీకలను కళాతత్వ వేత్తలుసుమారు 16 రకాలుగా చెప్పినప్పటికీ నిర్మాణ దశలో 2 ఉన్నాయి1.సిద్ధ ప్రతీక2.సాధ్య ప్రతీక మొదటిది గతంలో ఇతరులు ఉపయోగించిన వాటిని ఉపయోగించటం.రెండవది కొత్తగా రూపొందించటం,సాధారణంగా ప్రతీకలసాధన ప్రత్యక్ష ,గుప్త,ఆరోప విలువలనే అంశాలకు దగ్గరగా జరుగుతుంది.మూడవదైన ఆరోప విలువ కవి ఆలోచనలమేరకు ప్రవర్తించేది.

"కుచ్చిళ్లు పారాడుకుంటూ తిరిగే చీకటి"ఇందులో ప్రతీక ఉంది.దాన్నుంచివాతావరణం లోకి తీసుకెళ్తారు.ఇక్కడ చీకటి దేనికి ప్రతీకో చెప్పనవసరం లేదు.

మరో కొనసాగింపులో వాక్యనిర్మాణాన్ని చూద్దాం.

"తెరచి ఉంచు కిటికి,లోపలికి

వచ్చేది ఏదీ ఉండదు నీలో,వెలుపలికి

వడుతూ అడగరు ఎవరు,నిన్ను"

ఈ వాక్యాలు సాధారణ స్థాయిలో "నీతో లోపలికి వచ్చేది ఏదీ ఉండదు./వెలుపలికి వెడుతూ నిన్ను ఎవరూ అడగరు" లా ఉంటాయి. వీటిని పంక్తుల్లో పేర్చడం లోనూ,పదాలను వాటి స్థానాల్లోంచితప్పించిచేర్చే క్రమంలోనూ వాక్యాలున్నయి.ఇవి అర్థ పరంగా తత్వాన్ని మోస్తున్నాయి

ప్రాణాలు పోతున్న సందర్భాన్ని చిరిచినాంశాన్ని గమనిద్దాం

"నీ చుట్టూ/రెక్కలు కొట్టుకుంటున్న/పావురాళ్ల /సవ్వడి"

ఇది ఓ చివరిదశని వ్యక్తం చేస్తుంది

"అవే/ నిశ్శబ్దం లోంచి లేచె పావురాలు,అనువాదం కాని కళ్లు"

చివరి వాక్యంలో తాత్వికంగా శరీర ధర్మాన్ని స్పర్శిస్తున్నారు.

"ఇక, లాంతరు వెలిగించలేక బావురుమంటూ/రాలిపోయింది"

దీపం పోయాక ఉత్తి లాంతరేం చేస్తుంది.మళ్లీ భౌతిక స్థితికి వచ్చి చెప్పిన రెండువాక్యాలతో కవిత ముగుస్తుంది.

"ఇక,నీలో ఒదిగి ఏడ్చే వక్షోజాలకి

రాత్రి కుంకుమ అంతినకన్నీరుకి

ఏంచెప్పగలవ్" ఈప్రశ్న తో కవిత ముగిసింది

అభివ్యక్తివాదం జీవితానుభవాన్ని,కళానుభవాన్ని సజాతీయాలుగా పరిగణిస్తుంది.క్రోచి ఈఅంశాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ "కళాకారుదికుండే అతీంద్రియ ఙ్ఞానం వల్ల అభివ్యక్తి ఏర్పడుతుందని,తార్కిక ఙ్ఞానం వల్ల అది పరి పక్వమౌతుందని" అన్నాడు

ఉద్యమంగా అభివ్యక్తికళను ప్రపంచానికి పరిచయం చేసిన వాల్టర్ పేటర్ "వస్తువు వర్ణన అభివ్యక్తిలో నిమిత్తమేనని" అన్నాడు

ఇలాంటివి ఇంకా నేర్చుకోడానికి శ్రీకాంత్ గారి కవిత్వం పుస్తకం రూపంలో అందుబాతులో ఉందో,లేదో తెలీదు.కాని రెండు విషయాలు మాత్లాదుకోడానికి ఇలా అవకాశం ఇచ్చినందుకు శ్రీకాంత్ గారికి ధన్యవాదాలు.యాకూబ్ గారికి కూడా..

-ఎం. నారయణ శర్మ.

కవిత్వ విశ్లేషణ

ఫణీంద్ర కవిత: అమ్మ పలుకులు "

"మనయేవ మనుష్యాణాం కారణం బంధమోక్షయోః" అనిభారతీయవేదాంతులు చెప్పినా మనస్సుకు సంబంధించిన మనవారి ఆలోచనలు,విష్లేషణలు ఆధ్యాత్మికత,వేదాంతం అటునుంచి తత్వం వైపు వెళ్ళాయని అభిప్రాయాలున్నాయి.ఈ మనస్తత్వ చర్చను"ధ్యానం" పేరుతొచేసిన హేతు బద్ధ మైన చర్చ బౌద్ధంలో ప్రాకృత,సంస్కృతసాహిత్యం లో కనిపిస్తుంది.పాశ్చాత్య దేశాలలో ఫ్రాయిడ్ అతని అనుయాయులు యాడ్లర్,యూంగ్,హాల్ మొదలైనవారు కారణాలను అన్వేషించి శాస్త్రీయతను ఆపాదించారు.యూంగ్ సాహిత్యానికి మనస్తత్వము,సాహితీ తత్వము రెండూ ఉంటాయని అభిప్రాయ పడ్డాడు.మనోవైఙ్ఞానిక శాస్త్రాన్ని సాహిత్యప్రమాణంగా ఉపయోగించడం ఐ.ఏ.రిచర్డ్స్ (i.a.rechards)తో మొదలైంది.దీనికి సంబంధించి ఓ విమర్శాపద్దతి మనో విశ్లేషణాత్మకవిమర్శ(psycho-analytical criticism) ఒకటి వేళ్లూనుకొంది.అచేతన,లైంగికత,అహం,సహజాతం ందలైన అంశాలనుండి మనస్తత్వ సంబంధంగా సాగే విమర్శ.
ఈ క్రమంలో అచేతన రెండు రకాలుగాఉంది.1.వైయక్తిక అచేతన(personal unconciousness)వ్యక్తిగత ఉద్వేగలు,అనుభవాలు,కారణాలతో ఏర్పడేది.2.సమిష్టి అచేతన(collective un conciousness)సామూహిక ఉద్వేగాలు,అనుభవాలతో ఏర్పడేది.ఫణీంద్రగారి కవితలో కనిపించేది ఈరెండవ అచేతనే. ఈశతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో వచ్చిన అస్తిత్వోద్యమాల్లో స్తీవాదన్ ఒకటి.ఈ మర్గంలోనూ స్త్రీవాద విమర్శ(feminist criticism)ఒకటి వచ్చింది.తెలుగులో శిలాలోలిత-'కవయిత్రుల కవిత్వంలో స్తీలమనో భావాలు 'రాసారు.
ఫణీంద్రరావుగారు "అమ్మ పలుకులు"లో ఒక స్త్రీ గొంతుక ఉంది.చివరి వాక్యం వల్ల దీనికి స్తీవాద తాత్వికత ఒకటి చేరింది.
"బుగ్గచుక్కతో ఎంత అందంగా ఉన్నావురా కన్నా../ఇక ఈ కుందనపు బొమ్మ చేతిలో నిన్ను పెడుతున్నా/మరి ఆమెలో ఈ అమ్మని చూసుకోగలవా కన్నా"
ఈ వాక్యం వల్ల-అమ్మనికొల్పొకపొవటం,ఆమెలో అమ్మనుచూడటం అనే రెండు అర్థాలు సార్థకాలు.ఈ కవితలో నిర్మాణపరంగా కూడా గమనించాల్సిన అంశం ఒకటుంది.అది అంశాత్మక పరిశీలన(case study)ఒక అంశాన్ని ,వ్యక్తిని వివిధ దశలలో పరిశీలించి ఒక క్రమాన్ని ఏర్పాటు చేసుకొని రాయటం. ఈకవితలో ఫణీంద్రగారు శైశవాన్ని ఒకసారి,బాల్యాన్ని మూడు దశల్లోనూ(కాళ్లతో తన్నే చిరుదశ,కథలు చెప్పమనే దశ,బడికెళ్లేటప్పుడు మరాం చేసే దశ)యవ్వనం దశ అక్కడనుందే పైన చెప్పిన వాక్యం నుండి కవిత ఉపదేశాత్మకమైన స్పూర్తినిచ్చింది.వ్యక్తి వయసులోని నిర్దిష్టత జెండర్ వ్యత్యాసాన్ని ఎలాచూపుతుందో ఈ కవిత చూపుతుంది.ఇందులోనూ ఒక సయోగాత్మక వ్యాఖ్యానం (positive neretion)ఒకటి ఉంది
"మధుర సంగీతంలా వినిపించడం"
"అలసతంతా మటుమాయమవ్వటం"
ఇలాంతివి సుమారు ఆరూన్శాలు కనిపిస్తాయి.ఇవన్ని మనోవైఙ్ఞానిక భూమీ కలిగినవి.హృదయం"హిమాలయమంత" అంటంలో ఓ సిద్ధ ప్రతీక(proved symbol)కనిపిస్తుంది. జయహో ఫణీంద్ర రావుగారు